Ön gerilme üçgenini ilk sayfada kurmuştuk. Fiş'in cıvataya gelen kısmı Fz = Fiş·kc/(kc + kp) idi. Bu sayfada kc ya da kp'yi düşüren üç önlemi uygulayın ve doğruların eğiminin nasıl değiştiğini izleyin.
Serinin diğer sayfaları: Ön gerilme üçgeni · Eşdeğer silindir
Mavi: cıvatadaki toplam kuvvet Ftop. Kırmızı: parçalarda kalan ön gerilme F'ön. Soluk kesikli eğriler önlemsiz bağlantınındır. Gri kesikli çizgi: F = Fiş. Mor kesikli çizgi şu anki Fiş, açık mor bant dinamik yükte Fiş'in aralığıdır. Yatay eksende δ değil Fiş olduğu için eğimler üçgendekinden farklıdır.
Aynı Fön ve Fiş ile. Turkuaz istenen, turuncu istenmeyen yönü gösterir.
Bir önlem uygulayın: Doğrular eski eğiminden yenisine döner. Mavi doğru yatıklaşırsa kc, kırmızı doğru yatıklaşırsa kp düşmüştür. Mor çizginin mavi payı Fz, kırmızı payı Fb'dir.
Kırılmaya karşı Ftop düşük olmalı, bunun için kc düşürülür: cıvata uzar yapılır ya da somun altına yaylı rondela konur. Gevşemeye karşı F'ön yüksek olmalı, bunun için kp düşürülür: parçalar arasına esnek conta konur. Not ayrıca kc ve kp'nin eşit oranda düşürülmemesini ister. Eşit oranda düşerlerse Fz/Fiş = kc/(kc + kp) değişmez.
Şekil 3.47'deki uzar cıvata biyel kolu cıvatasıdır; dinamik yükte genliği düşürmek için kullanılır. Konik yaylı rondela yalnız düzleşmediği sürece işe yarar; DIN 6796 tablosundaki düzleşme kuvveti, 8.8 cıvatanın tipik ön gerilmesine yakındır. Conta kp'yi düşürür ama Fz'yi artırır. Gerçek conta yüksek basınçta ezilir, zamanla oturur ve bağlantı gevşer.
Fz = Fiş·kc/(kc + kp), Fb = Fiş·kp/(kc + kp)
1/kcıv = ℓs/(Ec·As) + (ℓc − ℓs)/(Ec·Ac) (uzar; seri yay, s. 75)
1/kc eş = 1/kcıv + 1/kr, kr = Fdüz/h0 (rondela)
1/kp eş = 1/kp + 1/kconta (s. 76), kconta = E·Ap/t
kcıv: cıvatanın kendi rijitliği (uzar değilse kc). Fdüz: rondelanın düzleşme kuvveti, h0: koni yüksekliği. t: conta kalınlığı.
Kabuller. Hesaplar ilk sayfadaki gibidir (kc = Ec·Ac/ℓc, kp = Ep·Ap/ℓp, 8.8 kalite). Uzar cıvatada ℓs = 0,8·ℓc. Rondelanın düzleşme kuvveti DIN 6796 tablosundan, koni yüksekliği h0 ortalama serbest yükseklikten alındı; Almen–László bağıntısı eğrinin doğrusala yakın olduğunu gösterir. Conta alanı Ap. Rondela ve conta kalınlıklarının ℓc'ye etkisi ihmal edildi. Conta kalınlığı çizimde ×q, çökmesi ×N büyütüldü. Dinamik yükte Fiş'in doğurduğu ek şekil değiştirme kesitte ayrıca büyütülür (kat sol üstte yazar); rondela takılıyken bu hareket çok küçüktür, çünkü cıvata tarafı Fiş'in küçük bir kısmını alır. Animasyonlar zaman ölçeksizdir, dinamik yük 0,5 Hz.
Kaynaklar. F. Dikmen, Makine Elemanları 1 Ders Notları, YTÜ, s. 72–76; Tablo-Diy. s. 1, 10, 11. DIN 2510 (ds = 0,9·dk, TRD 309'daki aktarımıyla). DIN 6796:2009 (konik yaylı rondela). DIN EN 16983 (disk yaylar, Almen–László). ISO 898-1:2013 (8.8). Conta basıncı sınırları: sert PVC için çekmede akma ≈ 50 N/mm² (Perspex Rigid PVC veri sayfası, ASTM D-638); düz metal conta için en küçük oturma basıncı y (ASME BPVC VIII-1, Tablo 2-5.1).